دیپلماسی سیاسی در اسلام

خلاصه:
کتاب «دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام» به قلم دکتر سید عبدالقیوم سجادی و تهیه شده توسط دانشگاه باقرالعلوم(ع) از سوی موسسه بوستان کتاب تجدید چاپ شد.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، اثر حاضر، بر مبنای این سوال که اصول و ویژگی‌های دپیلماسی اسلام چیست، شکل گرفته و می‌کوشد با استناد به منابع تاریخی اسلام، دیپلماسی دولت اسلامی و سیره و رفتار سیاسی پیامبر(ص) را در حوزه روابط و سیاست خارجی دولت اسلامی استخراج و تدوین کند.

اگر دو پدیده جنگ و صلح را از مسائل اساسی سیاست خارجی و دستگاه دیپلماسی و فعالیت‌های دیپلماتیک دولت‌ها و ملت‌ها بدانیم، به یک نکته غیرقابل تردید و مهمی دست خواهیم یافت و آن، اهمیت فزاینده دیپلماسی و فعالیت‌های دیپلماتیک در نظام بین‌المللی معاصر است.

پیشینه دیپلماسی به مفهوم به کارگیری شیوه‌ها و روش‌های مسالمت‌آمیز برای مهار جنگ و حل اختلافات، به شکل‌گیری روابط اجتماعی و جوامع بشری برمی‌گردد. قبایل بدوی برای دست‌یابی به اهدافشان در کنار جنگ، همواره از دیپلماسی (به مفهوم مذکور) استفاده کرده‌اند. از این منظر، جنگ؛ نه پایان دیپلماسی است و نه مناقض آن، بلکه به قول «ریمون آرون آلترناتیو» جنگ و صلح همواره برای دست‌یابی به هدف شکل‌دهنده روابط اجتماعی و سیاسی جوامع بشری است. بنابراین، قدمت تاریخی استفاده از دیپلماسی، دست‌کم در شکل سنتی و ابتدایی آن، بیانگر جذابیت و به صرفه بودن کاربست دیپلماسی برای تعقیب و پی‌گیری اهداف ملی است.

بر اساس مطالب کتاب، نگاه جدید به مفهوم قدرت و دگرگونی عمیق و همه جانبه در روابط بین‌الملل، افزایش تعامل و همبستگی متقابل و در نهایت ضرورت همیاری به جای خودیاری (Self helping) جایگاه و اهمیت دیپلماسی را به عنوان شیوه کم خطر، کم هزینه و موجه در حد نخستین و مهمترین ابزار و شیوه تعقیب اهداف در میان ملل جهان ارتقا بخشید. این امر، جدای از هزینه‌های کلان اقتصادی و مادی، ریشه در توسعه تکنولوژی نظامی و سلاح‌های کشتار جمعی دارد که جنگ را از وضعیت کلاسیک آن خارج کرده و به عنوان شیوه غیر قابل تحمل مطرح ساخته است. در جنگ هسته‌ای به صورت متعارف، برنده و بازنده مطلق وجود نخواهد داشت. در پرتو تکنولوژی ارتباطی و انقلاب اطلاعاتی جدید، حتی قدرت‌های غیر رسمی و غیر حکومتی نظیر اشخاص و نهادها می‌توانند برای دولت‌ها و امنیت جهانی تهدیدآفرین باشند. این وضعیت؛ ضرورت همیاری، همکاری و تعامل براساس منافع متقابل را بیش از گذشته ایجاد می‌کند.

نویسنده این اثر معتقد است «با وجود اهمیت جدی دیپلماسی در روابط بین‌الملل معاصر و جایگاه خاص آن در سیاست خارجی کشورها، دولت‌های اسلامی تاکنون ناتوان از ارائه الگوی دیپلماسی دینی و کار آمد بوده‌اند. دولت اسلامی که سیاست خارجی خویش را در چارچوب تعالیم و آموزه‌های دینی سامان می‌بخشد نمی‌تواند در خصوص ضرورت‌ها و مسائل زمانه‌اش بی‌توجه باشد. از این‌رو، نیازمند طراحی و ترسیم دیپلماسی کارآمد و مبتنی بر باورهای دینی است که هر دو امر را با هم ترکیب نماید.»

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، به تدریج زمینه طرح این گونه مباحث در مجامع آکادمیک و دانشگاهی کشور فراهم آمد و به منظور دست‌یابی به هدف فوق درسی برای دانشجویان دوره کارشناسی علوم سیاسی با عنوان «دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام» پیشنهاد شد. طبیعی است که این قبیل مباحث با توجه به فقدان زمینه‌های کاری در گذشته و نبود طرح و الگوی پژوهشی قبلی با مشکلات جدی رو‌به‌رو بود. درس «دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام» که امروزه برای دانشجوی مسلمان رشته علوم سیاسی می‌تواند از مهمترین مسائل و دروس باشد، علیرغم اهمیت جدی آن، تاکنون فاقد متن درسی لازم بوده است. همین نکته احتمالا موجب می‌شد که کرسی تدریس چنین دروسی از متصدی یا متصدیان مشخص خاص محروم باشد. هرچند برخی از استادان که پیشکسوت در تدریس و تحقیق در این مسائل بوده‌اند، زحمات ارزنده‌ای مبذول داشته و برکات قابل توجهی نیز ارائه داده‌اند، اما درس مذکور، همچنان فاقد یک متن درسی نسبتا جامع و فراگیر است.

با توجه به این خلاء، چهره دیپلماسی اسلام با همه کاستی‌ها و نقاط ضعف فراوانی که دارد، تدوین و به جامعه دانشگاهی و دانش‌پژوهان علوم سیاسی ارائه شده است.

کتاب حاضر در دو بخش و شش فصل سامان یافته است. بخش اول با عنوان دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام و بخش دوم با عنوان مباحث تطبیقی به رشته تحریر درآمده‌اند.

چاپ دوم کتاب «دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام» در شمارگان 1000 نسخه، 296 صفحه و بهای 42000 ریال راهی بازار نشر شده است.