شرح چهل حدیث

معرفي:
گفته می شود که چهل حدیث امام خمینى(ره) یک کتاب اخلاق است؛ اما باید توجه کرد که کارکرد یک کتاب اخلاق در نظر ایشان با کارکردى که معمولا براى این‏گونه کتابها در نظر مى‏گیرند متفاوت است.
آنچه معمولا از یک کتاب اخلاق انتظار مى‏رود، عبارت است از ارائه راه رستگارى و کنکاش در شناسایى ریشه‏هاى انحراف اخلاقى؛ و خلاصه این‏که یک نسخه علاج براى آدمى باشد. هرچند با کمال تاسف، امروزه این کارکرد طبیعى و حداقلى اخلاق هم نادیده گرفته شده است و کتابهاى اخلاق از این‏که نسخه علاج هم باشند، ناتوانند.
امام می فرماید: این کتب مذکوره [اخلاق ناصرى، احیاء علوم‏الدین و...] نسخه هستند نه دوا، بلکه اگر جرات بود مى‏گفتم نسخه بودن بعضى از آنها نیز مشکوک است.
اگر امام با تردید درباره نسخه نبودن برخى از کتابهاى اخلاق سخن مى‏گوید، امروزه ما با قطع و یقین مى‏توانیم درباره بسیارى از آنچه به نام اخلاق، ترجمه یا تالیف مى‏شود، بگوییم که آنها نسخه بیماریهاى اخلاقى بشر نیستند و به جاى پرداختن به مسائل اصلى اخلاق، به بیان تاریخ اخلاق و یا مسائل دیگر پرداخته‏اند.
اما جالب توجه است که نقش کتاب اخلاق باید بیش از ارائه نسخه علاج باشد. از دیدگاه امام خمینى، اکتفا به ارائه نسخه کارساز نیست:
«ریشه‏هاى اخلاق را فهماندن و راه علاج نشان دادن، یک نفر را به مقصد نزدیک نکند و یک قلب ظلمانى را نور ندهد و یک خلق فاسد را اصلاح ننماید.»
پس کارکرد کتاب اخلاق چیست؟ پاسخى که امام مى‏دهد این است.
«کتاب اخلاق آن است که به مطالعه آن، نفس قاسى نرم، و غیرمهذب مهدب و ظلمانى نورانى شود، و آن، به آن است که عالم در ضمن راهنمایى، راهبر و در ضمن ارائه علاج، معالج ‏باشد و کتاب، خود، دواى درد باشد نه نسخه دوانما.»
این کتاب در سال 1358 هجری قمری به زبان فارسی نوشته شده است ، که شامل چهل حدیث از روایات پیشوایان دین از کتاب شریف کافی ( 34 حدیث اول غیر از حدیث 11 در مسائل اخلاقی و 6 حدیث آخر در مسائل اعتقادی ) به وجهی مبسوط و با بیانی شیوا و اثرگذار شرح شده اند.
موضوعات کتاب به شرح زیر است:
جهاد نفس، ریا، عجب، کبر، حسد، حب دنیا، غضب، عصبیت، نفاق، هواى نفس، فطرت، تفکر، توکل، خوف و رجاء، امتحان، صبر، توبه، ذکر خدا، غیبت، اخلاص، شکر، کراهت از مرگ، اصناف طالبان علم، اقسام علم، وسواس، فضیلت علم، عبادت و حضور قلب، لقاءالله، وصیت رسول‏خدا (ص) به حضرت امیر (ع) ، اقسام قلوب، عدم شناخت‏حقیقى خدا و رسول و امام مومن، یقین و حرص و رضا، ولایت‏شرط قبول اعمال، حال مومن نزد خدا، معرفت‏حق و اسماء او، معرفت‏حق و صفات او، طریق معرفت‏حق تعالى و اولى الامر، خداوند آدم را به صورت خود آفرید، خیر و شر، حقیقت توحید.